چگونگى حصول تكثر بنا بر طريقهء حكماى اشراقى چون در نظر آقايان اشراقيين ، راهى كه به ذهن حضرات مشائين در حصول كثرت در عالم رسيده بود ، راه بن‌بستى بوده است ؛ لذا آنها راه ديگرى كه مستقيم باشد براى آن باز كرده‌اند . و به عبارت ديگر بعد از آنكه آنها معايب قول مشائين را ديده‌اند به ايشان گفته‌اند كه دستگاه شما قابل گستردن نيست . توضيح آن اين است كه اساس مطلب مشائين بر مطالبى است كه جماعت منجمين مثلًا دو هزار سال به آن قائل بوده‌اند . « 1 » آنها به افلاك نُهگانه قائل بوده‌اند و فلك اول يعنى فلك الافلاك را كه محيط بر افلاك ديگر و عالم عناصر است ، فلكى غير مكوكب مىدانسته و مىگفته‌اند : براى ما فقط سطح مقعّر آن معلوم است و سطح محدّب آن را و اندازهء ضخامت آن را جز خداوند علّام الغيوب نمىداند . همهء كواكب جز چند كوكب كه خواهيم گفت در فلك هشتم - كه از آن طرف فلك دوم است - قرار دارند و آن فلك مكوكب است و فلك الافلاك چنان عظمتى دارد كه همهء افلاك و عالم اجسام در آن قرار دارند و زمين ما مركز است و فلك الافلاك از مشرق به مغرب حركت مىكند و آنچه در جوف اوست نيز به تبع او حركت مىكنند و در مدت بيست و چهار ساعت و اندى ، يك دور مىچرخد

--> ( 1 ) - رجوع كنيد به : شرح اشارات ، ج 3 ، ص 212 - 213 ؛ كشف المراد ، ص 156 - 157 ؛ شرح مواقف ، ج 7 ، ص 78 - 82 .